Ogólne zasady żywienia

Zasady prawidłowego żywienia w okresie karmienia piersią są podobne do tych zasad, którymi powinny kierować się zdrowe osoby dorosłe. Dieta mamy karmiącej piersią powinna być przede wszystkim zbilansowana i urozmaicona, oparta o zasady zawarte w Piramidzie Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej opracowanej przez Instytut Żywności i Żywienia.

Ile jeść, a ile pić?

Zaleca się spożywanie 5 niewielkich posiłków w regularnych, 3-4 godzinnych, odstępach. Zapotrzebowanie energetyczne w okresie karmienia piersią zwiększa się, względem czasu przed ciążą, o 500 kcal w pierwszym półroczu i 400 kcal w drugim półroczu karmienia piersią. Nie jest to dużo – jedna duża pomarańcza czy średni banan dostarczają około 115 kcal, a garstka orzechów niecałe 200 kcal. W czasie karmienia piersią zwiększa się też zapotrzebowanie na płyny - o 700 ml. Warto pić regularnie niewielkie porcje, przede wszystkim kierując się własnym pragnieniem.Dobrym wyborem będzie wodamineralna, która dostarczy do organizmu także wapń. Popularne napary z kopru włoskiego nie są polecane do codziennego picia. Mimo że koper jest składnikiem wielu „herbatek na laktację”, to może wpłynąć negatywnie na produkcję mleka. Herbatki ziołowe z miętą lub szałwią zmniejszają produkcję mleka.

Warzywa i owoce

Warzywa i owoce powinny być podstawą diety i znaleźć się we wszystkich posiłkach. Każdego dnia należy wybierać kilka różnych warzyw i owoców m.in. pod kątem ich koloru, ponieważ za każdym kryją się inne substancje korzystne dla naszego zdrowia. Warzywa można jeść bez ograniczeń, a owoców należy jeść nie więcej niż 1-2 porcje dziennie. Warto pamiętać, że soki nie są zamiennikiem porcji warzyw i owoców!

Produkty zbożowe

Produkty zbożowe to kolejna grupa produktów, które powinny się znaleźć na talerzu kilka razy w ciągu dnia. Należy wybierać głównie produkty pełnoziarniste, które zawierają nie tylko cenne składniki mineralne i witaminy, ale również błonnik pokarmowy, który pomaga w walce z zaparciami.

Mleko i przetwory

W ciągu dnia należy spożywać 3-4 porcje mleka i jego przetworów. W przypadku diety wegańskiej lub eliminacyjnej należy wybierać zamienniki roślinne wzbogacone w wapń, witaminy D i B12.

Mięso, ryby, nasiona roślin strączkowych

Źródło białka w diecie powinno stanowić nie tylko mięso, ale również ryby (zwłaszcza tłuste), które powinny się znaleźć na talerzu co najmniej 2 razy w tygodniu, nasiona roślin strączkowych i jaja. Należy ograniczyć spożycie przetworzonych produktów mięsnych np. wędlin, parówek, kiełbas.

Źródło tłuszczu

Warto ograniczyć spożywanie tłuszczów zwierzęcych i zastąpić je olejami roślinnymi, także tymi rafinowanymi, które należy spożywać na surowo. Warto też sięgnąć po nieprzetworzone źródła tłuszczów np. orzechy, pestki, nasiona, awokado. W diecie należy unikać oleju kokosowego, który zawiera bardzo dużo tłuszczów nasyconych.

Przekąski

Wskazane jest ograniczenie spożywania produktów typu fast food, słonych przekąsek jak chipsy, słodyczy i gotowych wyrobów cukierniczych, przede wszystkim ze względu na własne zdrowie. Podczas karmienia piersią warto mieć w zasięgu ręki butelkę wody mineralnej i pełnowartościowe przekąski, takie jak orzechy,suszone owoceczy nawet... popcorn przygotowany bez dodatku tłuszczu.

Suplementacja diety

Podczas laktacji zalecana jest suplementacja diety: DHA, jodem i witaminą D. Suplementację DHA zaleca się w ilości co najmniej 200 mg na dobę, lub przy spożyciu ryb rzadziej niż dwa razy w tygodniu - 400-600 mg (po zakończeniu karmienia należy suplementować DHA u dziecka). Zalecana dawka jodu to 150 mikrogramów dziennie, a suplementacja witaminy D powinna być uzależniona od jej poziomu we krwi mamy, który powinien wynosić 30-50 ng/ml. Jeżeli nie ma możliwości oznaczenia poziomu witaminy D w krwi należy stosować profilaktyczną suplementację w dawce 2000 IU/d.

Sposób żywienia, a skład mleka

Sposób żywienia podczas karmienia piersią wpływa przede wszystkim na samopoczucie i stan zdrowia mamy. Mleko mamy zawsze jest najlepszym pożywieniem dla dziecka. W ciągu pierwszych 6 miesięcy życia dziecka mleko mamy pokrywa zapotrzebowanie dziecka na wszystkie składniki pokarmowe za wyjątkiem witamin D i K. Produkcja mleka jest w czasie laktacji priorytetem dla organizmu mamy,dzięki temu do mleka trafią wszystkie niezbędne składniki, niestety kosztem jej potrzeb. Dlatego dieta, która nie będzie zawierała wszystkich niezbędnych składników pokarmowych (np. niezbilansowana dieta eliminacyjna) spowoduje w tym czasie niedobory składników pokarmowych u mamy, ale na skład mleka będzie miała znikomy wpływ.

Mleko kobiece produkowane jest w gruczole piersiowym ze składników dostarczonych razem z krwią. Do krwi nigdy nie trafia bezpośrednio to co zjedliśmy – wszystkie składniki są trawione w przewodzie pokarmowym, a wchłaniane do krwi są tylko najmniejsze cząsteczki np. aminokwasy czy cukry proste.

Zawartość większości składników mleka kobiecego w ogóle nie zależy od ich ilości spożytej z dietą. Do tych składników należą:

  • ogólna zawartość tłuszczu, białka, laktozy, cholesterolu
  • witaminy: C, B5, kwas foliowy i biotyna
  • składniki mineralne takie jak: wapń, fosfor, magnez i żelazo

Oznacza to, że zarówno niedobór, jak i nadmiar kalorii w diecie, nie będą miały wpływu na wartość kaloryczną mleka, mamy, które od lat są na diecie bezlaktozowej będą miały w swoim mleku laktozę. Kilka składników, których ilość w mleku będzie zależała od ich spożycia z dietą, to:

  • skład i jakość tłuszczu, czyli profil kwasów tłuszczowych,
  • witaminy B12, B1, B2, B6, A, D
  • jod, selen
  • substancje smakowo-zapachowe
  • związki bioaktywne z warzyw i owoców (karotenoidy)
  • kofeina

Wynika z tego, że warto zadbać w swojej diecie o wartościowe źródła tłuszczów, które będą bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, suplementować DHA i ograniczyć spożywanie słonych przekąsek, wyrobów cukierniczych, fast-foodów, które zawierają dużo kwasów nasyconych. Suplementacja jodu spowoduje zwiększenie jego ilości w mleku i zadbanie o potrzeby dziecka, natomiast mamy, które stosują dietę wegańską, wegetariańską lub spożywają mało produktów zwierzęcych powinny sprawdzić czy nie mają niedoborów witaminy B12, a jeśli tak, to rozpocząć jej suplementację.

Czego nie należy spożywać w okresie laktacji?

Podczas ciąży lista produktów spożywczych, które należy wyeliminować jest krótka. Zawiera ona produkty z mleka niepasteryzowanego czy surowe jaja, zwiększające ryzyko zakażenia np. salmonellą czy listerią. Jednak w okresie karmienia piersią wszystkie te produkty są całkowicie bezpieczne. Nie pojawiają się też żadne nowe produkty, które mogłyby zaszkodzić dziecku – podczas laktacji można spożywać wszystkie produkty spożywcze, oczywiście kierując się zasadami prawidłowego żywienia wymienionymi wcześniej.

Dieta mamy karmiącej, a kolki

Produkty wzdymające, takie jak nasiona roślin strączkowych czy kapustne, często są obwiniane o wywołanie kolki u dziecka. Jednakże, wzdęcia powstają w jelicie grubym w wyniku fermentacji niestrawionych węglowodanów przez bakterie. Węglowodany te nie zostały strawione, a więc nie mogą zostać wchłonięte do krwi i tym samym „przeniknąć” do mleka i jedynie mama będzie odczuwać dolegliwości po ich spożyciu. Poza tym, kolka niemowlęca jest rezultatem niedojrzałości przewodu pokarmowego (i prawdopodobnie dysbiozy przewodu pokarmowego) i samoistnie mija około 5 miesiąca życia. Stosowanie diet eliminacyjnych nie wpływa na łagodzenie jej objawów, a herbatki z kopru włoskiego (i inne produkty zawierające olej z nasion kopru włoskiego) nie powinny być stosowane u mamy i dziecka. Niektóre badania pokazują, że objawy kolki może łagodzić probiotykLactobacillusreuteri DSM 17938 – suplementację może stosować mama karmiąca, ponieważ bakterie probiotyczne przenikają do mleka.

Produkty alergizującea karmienie piersią

Karmiące mamy obawiają się produktów potencjalnie alergizujących: mleka krowiego, pszenicy, jajek, orzechów, truskawek, cytrusów, czekolady i wielu, wielu innych. Za działanie alergizujące odpowiadają białka, które obecne są w większości produktów spożywczych. Reakcja alergiczna występuje wtedy, kiedy układ immunologiczny niepoprawnie uznaje białko jako niebezpieczne i próbuje je usunąć z organizmu np. za pomocą kichania, kaszlu, biegunki.

Siła oddziaływania alergizującego zależy od wielkości cząsteczki białka – im jest większa, tym bardziej alergizujące może być białko. Jednocześnie białka o dużej cząsteczce nie są w stanie przeniknąć z przewodu pokarmowego do krwi, a tym samym mleka. Mogą do niego przeniknąć aminokwasy, albo bardzo niewielkie fragmenty białka, które mają też mniejsze działanie alergizujące (dzieje się tak tylko u niektórych kobiet i nie wiadomo co na to wpływa).

W okresie laktacji specjalne limfocyty wędrują z jelit mamy do gruczołu piersiowego. Tam produkują przeciwciała przeciwko białkom, które znalazły się w diecie.Całe białko nie przejdzie do mleka, natomiast przeciwciała przeciwko niemu tak. Kontakt z przeciwciałami „uczy” układ odpornościowy dziecka prawidłowej reakcji na dane białko i zmniejsza ryzyko wystąpienia alergii. Dlatego też profilaktycznie niespożywanie produktów potencjalnie alergizujących może zadziałać odwrotnie i zwiększyć ryzyko wystąpienia alergii u dziecka w późniejszym czasie.Organizm dziecka pozbawiony informacji o alergenach może mieć trudności, aby prawidłowo rozpoznać dane białko jako całkiem bezpieczne.

Poza tym profilaktyczne stosowanie diet eliminacyjnych w okresie karmienia piersią prowadzi przede wszystkim do niedoborów pokarmowych u mamy, negatywnie wpływa na jej samopoczucie i często przyczynia się do przedwczesnego zakończenia karmienia piersią. Wprowadzenie diety eliminacyjnej powinno być podjęte w oparciu o wskazania medyczne i warto prowadzić ją w konsultacji z wykwalifikowanym dietetykiem, aby uniknąć niedoborów składników odżywczych.

Czy dziecko wypije czosnkowe mleko?

Substancje smakowo-zapachowe, które odpowiadają za smak i zapach żywności są bardzo małymi cząstkami, które łatwo przechodzą do mleka, ale również do wód płodowych. Dzięki temu dziecko poznaje smak żywności, na długo zanim zacznie jeść to, co rodzice. Jest to bardzo ważne doświadczenie dla dziecka, które zwiększa szansęakceptacji tych produktów podczas rozszerzania diety . Poza tym zmienny smak mleka gwarantuje dziecku doznania sensoryczne, które dodatkowo stymulują rozwój układu nerwowego. Nie ma podstaw do obawiania się produktów o wyraźnym smaku, a badania wykazały, że dzieci bardzo chętnie piją mleko o nowym smaku, nawet czosnku.

Czy w ciąży można pić kawę?

Wiele mam obawia się, że pijąc kawę zaszkodzi dziecku. Faktycznie, kofeina zawarta w kawie (oraz herbacie i kakao) przechodzi do pokarmu mamy, ale tylko w nadmiarze może powodować u malucha pobudliwość i problemy z zasypianiem. W ciągu dnia można bez obaw spożyć 400 mg kofeiny (200 mg w jednorazowej dawce). Filiżanka kawy zawiera około 60-85 mg kofeiny, herbaty 20-30 mg, a kakao około 4 mg.

Jak zwiększyć ilość mleka w piersi?

Na ilość produkowanego mleka wpływa przede wszystkim częste przystawianie dziecka do piersi, zadbanie o to czy efektywnie ssie, a kiedy jest to konieczne – stymulacja laktacji. Picie zwiększonej ilości płynów, bawarki, mleka, piwa bezalkoholowego, a nawet większości preparatów „na laktację” nie ma wpływu na produkcję pokarmu. Jedynie udowodniony wpływ na zwiększenie produkcji prolaktyny i mleka mają polisacharydy słodu jęczmiennego (ale niekoniecznie sam słód).

Podsumowując

W czasie karmienia piersią nie należy stosować specjalnej diety i eliminacji produktów spożywczych. Wskazana jest normalna, urozmaicona i zbilansowana dieta.

 

 

 

Autorka:

Mgr inż. Monika Zielińska – absolwentka dietetyki i technologii żywienia SGGW, pracownik Katedry Żywienia Człowieka SGGW, promotorka karmienia piersią. W swojej pracy naukowej skupia się na żywieniu kobiet ciężarnych i karmiących oraz niemowląt i małych dzieci, prowadzi również badania nad składem mleka kobiecego. Wolontariuszka w Fundacji Promocji Karmienia Piersią oraz Fundacji Bank Mleka Kobiecego. Członek redakcji Kwartalnika Laktacyjnego. Kontakt: www.kroplamleka.pl; e-mail: monika_zielinska@sggw.pl

 

 

  1. Allen LH. Maternal nutrient metabolism and requirements in pregnancy and lactation. [in] Erdman et al. (ed.) Present knowledge in nutrition. 10th Edition. Wiley-Blackwell, 2012.
  2. Borszewska-Kornacka et al. Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie zaleceń żywieniowych dla kobiet w okresie laktacji. Standardy Medyczne Pediatria, 2013, t. 10, s. 265-279.
  3. Bzikowska-Jura et al. Maternal Nutrition and Body Composition During Breastfeeding: Association with Human Milk Composition.Nutrients. 2018;10(10). pii: E1379.
  4. Chau et al. Probiotics for infantile colic: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial investigating Lactobacillus reuteri DSM 17938. J Pediatr. 2015 Jan;166(1):74-8
  5. Czajkowski et al. Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie suplementacji kwasu dokozaheksaenowego i innych kwasów tłuszczowych omega-3 w populacji kobiet ciężarnych, karmiących piersią oraz niemowląt i dzieci do lat 3. Pediatria, 2010, t. 85, 6, s. 597-603.
  6. Dror et Allen. Vitamin B-12 in Human Milk: A Systematic Review. AdvNutr. 2018 May 1;9(suppl_1):358S-366S.
  7. EFSA Journal 2015;13(5):4102
  8. Hollis et al. Pediatrics, 2015, 136, 4, 625-634; Oberhelman et al. Mayo Clin Proc. 2013 Dec;88(12):1378-87.
  9. http://www.izz.waw.pl/pl/zasady-prawidowego-ywienia
  10. Jarosz M.: Normy żywienia człowieka dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia 2017
  11. Järvinenet al. Role of Materna elimination diets and human milk IgA in the development of cow’s milk allergy in the infants. ClinExp Allergy, 2014, 44, 1, s. 69-78.
  12. Jeurinket al. Importance of maternal diet in the training of the infant's immune system during gestation and lactation. CritRev Food SciNutr. 2018 Feb 2:1-9.
  13. Matangkasombut et al. Detection of β-lactoglobulin in human breast-milk 7 days after cow milk ingestion. PaediatrInt Child Health. 2017;22:1-5.
  14. Mennellaet al. Prenatal and postnatal flavor learning by human infants. Pediatrics, 2001, 107, 6, e88.
  15. Mennellaet al.. Learning to like vegetables during breastfeeding: a randomized clinical trial of lactating mothers and infants. Am J ClinNutr. 2017;106(1):67-76.
  16. Palmer et al. Effect of maternal egg consumption on breast milk ovalbumin concentration. ClinExpAllergy. 2008;38(7):1186-91.
  17. Pawlak et al. Vitamin B-12 content in breast milk of vegan, vegetarian, and nonvegetarian lactating women in the United States. Am J ClinNutr. 2018. doi: 10.1093/ajcn/nqy104.
  18. Rusińska et al., Vitamin D Supplementation Guidelines for General Population and Groups at Risk of Vitamin D Deficiency in Poland-Recommendations of the Polish Society of Pediatric Endocrinology and Diabetes and the Expert Panel With Participation of National Specialist Consultants and Representatives of Scientific Societies-2018 Update. Front Endocrinol (Lausanne). 2018;9:246. doi: 10.3389/fendo.2018.00246.
  19. Sacks et al. A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2017;136(3):e1-e23.
  20. Szajewska et al. Karmienie piersią. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne Pediatria styczeń-luty 2016
  21. Tuokkola et al. Maternal diet during pregnancy and lactation and cow's milk allergy in offspring. Eur J ClinNutr. 2016;70(5):554-9.
  22. van den Berg et al. Chemical analysis of estragole in fennel based teas and associated safety assessment using the Margin of Exposure (MOE) approach, Food and Chemical Toxicology, 2014, 65, 147-154;
  23. www.e-lactancia.org
  24. Zevenhooven et al., PediatrGastroenterolHepatolNutr 2017, 20 (1):1-13
  25. Zielinskaet al. Carotenoid Content in Breastmilk in the 3rd and 6th Month of Lactation and Its Associations with Maternal Dietary Intake and Anthropometric Characteristics. Nutrients. 2019;11(1). pii: E193.

Dieta w okresie karmienia piersią

05 lutego 2019

Telefon: 692 713 669

e-mail: biuro@nocnaniania.com

WROĆ DO BLOGA

Znajdziecie nas też na:

Nocna Niania - Wrocław, Kraków, Poznań, Warszawa | Niania 24 i Doradca Laktacyjny / Wszelkie prawa zastrzeżone.